Tepedelenli Ali Paşa.


ALI PACHA



TEPEDELENLİ ALİ PAŞA

1744'de Tepedelen'de dünyaya gelmiş Osmanlı valisi. Babası Tepedelen mütesellimi vazifesi ile görevli Veli paşaydı. Derbentler başbuğu Kurd Ahmet paşa ve Delvine mutasarrıfı Kaplan paşaya çeşitli hizmetlerde bulundu ve onların himayesi altında yetişti. İlerleyen zamanlarda Kaplan paşanın damadı oldu. Sırasıyla Delvine ve Yanya mutasarrıflıklarına getirildi. 1786 Derbentler başbuğu oldu ve isyan eden İşkodra mutasarrıfı Mahmud paşa üzerine gönderildi. Osmanlı devletiyle Avusturya ve Rusya arasındaki savaşa hazırlamak için Tırhala'ya geri dönmek zorunda kaldı. 1787 Avusturya savaşlarında Pançova harekatına katıldı. Sırp isyanlarını bastırmakta büyük başarılar gösterdi. 1791'de Rus ordusu ile Maçin'de savaştı 1795'de Mirmiran rütbesine yükseldi. İlerleyen zamanda Yanya Suli bölgesinde yaşayan isyancı Sulyotları yok etti.
Napolyon'un Mısır'a saldırmasıyla Osmanlı ve Rus donanması yedi adaları (Cezairi seb'a Yunan adaları) geri almaya çalışırken. Paşa dört nahiye olarak adlandırılan (Nevahiyi erbaa) Fransız işgali altındaki Preveze, Parga, Voniça, Butrinto'yu geri almaya çalıştı ve Butrinto'ya girebildi. 1798'de Preveze'de Fransızları bozguna uğrattı. Üçüncü Selim bu başarısından ötürü kendisine vezirlik verdi. 1802'de Rumeli valisi olarak dağ eşkiyası ve özellikle Pazvandoğlu üzerine gönderilen kuvvetlerin seraskerliğine getirildi. İlk başlarda başarılı olmasına karşın Rumeli ayanı ile aralarında bulunan ihtilaf sebebiyle 1803'de valilikten azledildi. Yalnızca kendisine Yanya, Tırhala mutasarrıflığı ve derbentler başbuğluğu vazifesi kaldı.
İlerleyen dönemde paşa Arnavutluk'un Gegalık bölgesine el attı. Toskalar ile Gegalar arasında yaşanan savaş sonunda Bab-ı Ali istemediği halde Dırac, Tiran, Ohri, Elbasan'ı idaresi altına aldı. Ali paşanın bu davranışı devlet içinde devlet kurmak şeklinde yorumlandı. Bundan ötürü nişancı Halet efendi ile Ali paşanın arası açıldı. Halet efendi Bab-ı Ali'yi paşa aleyhine kışkırttı. İstanbul'a iltica eden Paşo İsmail beye Arnavut fedaileri aracılığıyla Ali paşanın suikast düzenlemesi Bab-ı Ali'yi harekete geçirdi. Ali paşa derbentler başbuğluğundan, oğlu Veli paşa Tırhala mutasarrıflığından azledildi. Rumeli, Mora, İşkodra valileri paşayı cezalandırmak üzere görevlendirildi. Ayrıca Nasuhzade Ali bey kumandasında bir filo Arnavutluk sahillerine gönderildi. Ali paşa affını rica etse dahi savunma hazırlıklarını ihmal etmedi. Önce Yanya'yı tahkim etti ve oğullarını önemli kalelere yerleştirdi ve Mora, adalar, Sırbistan, Eflak, Boğdan'da isyan harekatına girişti. Etniki eterya adlı Rum grubu'da paşa'ya destek verdi. Bütün bu gelişmeler üzerine Bab-ı Ali paşanın bütün rütbelerini ve yetkilerini geri aldı ve bütün ailesiyle Tepedelen kasabasında oturmasını emretti. Fakat Ali paşa emre itaat etmediği için asi ve fermanlı ilan edildi. Paşa mücadelesinde elindeki çoğu yeri kaybettikten sonra Yanya kalesine çekilmek zorunda kaldı ve burada Hurşit paşaya iki yıl direndi Hurşit paşa savaştan bir çözüm alamayacağını görünce bu sefer para yöntemini kullanarak paşanın yanında bulunanları kendi safına çekebildi öte yandan Yanya kalesi bayağı tahrip olduğundan hayatına dokunulmamak kaydıyla paşa Hurşit paşaya teslim olmaya razı oldu. Verilen söze güvenerek Pandeleimon manastırına çekildi burada af beratını beklerken rakibi Halet efendinin tesiriyle idam fermanı geldi. Bütün bu gelişmeler üzerine paşa direnerek ölmeyi tercih etti ve vurularak öldürüldü 1822. İmparatorluğun parçalanarak çökmesinde en önemli rolü oynayan şahısların başında gelmekteydi.